Operacja raka piersi, radioterapia, chemioterapia czy hormonoterapia mogą wpływać na codzienne funkcjonowanie jeszcze długo po zakończeniu głównego etapu leczenia. Niektóre kobiety odczuwają ograniczenie ruchomości barku, ciągnięcie w okolicy blizny, ból, osłabienie mięśni lub przewlekłe zmęczenie. Inne zauważają, że trudniej im wykonywać czynności, które wcześniej nie sprawiały żadnego problemu: sięgać na wysoką półkę, ubierać się, podnosić zakupy czy wrócić do ulubionej aktywności.
Doświadczenia są różne. Nie każda kobieta zmaga się z takimi dolegliwościami i nie każda potrzebuje rehabilitacji. Jeśli jednak ciało po leczeniu funkcjonuje inaczej niż wcześniej, odpowiednio dobrany ruch może być ważnym elementem powrotu do sprawności.
W treningu onkologicznym nie chodzi o osiągnięcie idealnej sylwetki ani o poprawianie ciała, które przeszło chorobę. Chodzi o to, aby odzyskać możliwie dużą swobodę ruchu, siłę, samodzielność i komfort codziennego życia.
Jak operacja i leczenie mogą wpływać na ruch?
Zakres zmian zależy między innymi od rodzaju zabiegu, sposobu rekonstrukcji piersi, zakresu operacji w obrębie węzłów chłonnych, radioterapii, innych zastosowanych metod leczenia oraz indywidualnej reakcji organizmu.
Po leczeniu raka piersi mogą występować:
- Ograniczenie ruchomości barku – trudności z unoszeniem ręki, sięganiem za głowę lub wykonywaniem ruchów wymagających większego zakresu ruchu.
- Dyskomfort w okolicy blizny – uczucie ciągnięcia, nadwrażliwość, zmienione czucie lub ograniczona przesuwalność tkanek.
- Ból i napięcie mięśniowe – w obrębie klatki piersiowej, barku, szyi lub pleców, niekiedy związane ze zmianą sposobu wykonywania ruchów.
- Osłabienie i spadek wydolności – będące następstwem leczenia, zmniejszonej aktywności, zmęczenia lub innych współistniejących czynników.
- Obrzęk limfatyczny lub ryzyko jego rozwoju – szczególnie u kobiet, u których leczenie obejmowało układ chłonny.
Nie oznacza to, że każda blizna prowadzi do ograniczenia sprawności ani że każda zmiana postawy jest problemem wymagającym korekcji. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy dana zmiana powoduje dolegliwości, utrudnia codzienne czynności lub ogranicza możliwość podejmowania aktywności.
Dlatego zamiast skupiać się wyłącznie na wyglądzie sylwetki, warto przyjrzeć się temu, jak ciało porusza się, jakie zadania sprawiają trudność i co można poprawić, aby codzienne życie stało się łatwiejsze.
Dlaczego warto pracować nad ruchomością, siłą i postawą?
Postawa ciała jest jednym z elementów funkcjonowania układu ruchu, ale nie istnieje jedna idealna pozycja, którą każdy powinien utrzymywać przez cały dzień. Znacznie ważniejsza jest zdolność do swobodnej zmiany pozycji, wykonywania potrzebnych ruchów i dostosowywania aktywności do aktualnych możliwości.
Po leczeniu raka piersi indywidualnie dobrane ćwiczenia mogą pomagać w kilku obszarach.
1. Odzyskiwanie zakresu ruchu
Stopniowo wprowadzane ćwiczenia ruchomości barku i kończyny górnej mogą ułatwiać sięganie, ubieranie się czy wykonywanie prac domowych. Jeżeli ograniczenie jest znaczne lub utrzymuje się mimo ćwiczeń, warto skonsultować się z fizjoterapeutą.
2. Odbudowa siły mięśniowej
Trening oporowy, odpowiednio dostosowany do stanu zdrowia i etapu rekonwalescencji, pomaga odbudowywać siłę oraz wspiera samodzielność. Nie zaczynamy od dużych obciążeń. Ważne są stopniowe zwiększanie trudności i regularność.
3. Wsparcie w radzeniu sobie ze zmęczeniem
Zmęczenie związane z chorobą nowotworową może utrzymywać się pomimo odpoczynku. Dobrze zaplanowana aktywność aerobowa i trening siłowy mogą pomóc zmniejszać jego nasilenie oraz poprawiać sprawność fizyczną. Plan powinien uwzględniać aktualne samopoczucie i tolerancję wysiłku.
4. Dbanie o zdrowie kości i ogólną kondycję
Niektóre terapie onkologiczne mogą niekorzystnie wpływać na zdrowie kości i masę mięśniową. Ćwiczenia oporowe oraz odpowiednio dobrana aktywność obciążająca szkielet mogą być ważnym elementem profilaktyki i utrzymania sprawności. Wybór ćwiczeń musi jednak uwzględniać między innymi ryzyko złamań, obecność przerzutów do kości oraz inne przeciwwskazania.
5. Lepsze funkcjonowanie na co dzień
Celem treningu nie musi być powrót do wyników sprzed choroby. Dla jednej kobiety sukcesem będzie ponowne pływanie, dla innej bezbolesne czesanie włosów, wejście po schodach bez zadyszki albo możliwość podnoszenia wnuków. Każdy z tych celów ma znaczenie.
Regularna aktywność fizyczna może również wspierać samopoczucie psychiczne, sen i jakość życia. Nie zastępuje jednak opieki medycznej ani specjalistycznego leczenia powikłań.
A co z obrzękiem limfatycznym?
To ważny temat dla kobiet po operacji raka piersi, szczególnie po zabiegach obejmujących węzły chłonne lub po radioterapii okolicy pachowej.
Obrzęk limfatyczny może wiązać się z uszkodzeniem lub przeciążeniem układu limfatycznego. Nie należy jednak utożsamiać go z zaokrąglonymi ramionami czy nieprawidłową postawą. Nie ma podstaw, aby twierdzić, że samo wyprostowanie sylwetki zapobiega obrzękowi.
Aktywność fizyczna, w tym stopniowo wprowadzany trening oporowy, może być bezpieczna i korzystna również dla wielu kobiet zagrożonych obrzękiem limfatycznym. Obciążenia powinny być zwiększane stopniowo, a program dostosowany do objawów i możliwości danej osoby.
Jeżeli pojawia się nowy lub narastający obrzęk, uczucie ciężkości kończyny, ból albo zmiana jej obwodu, potrzebna jest ocena medyczna. W zależności od sytuacji pomocny może być fizjoterapeuta specjalizujący się w terapii obrzęku limfatycznego.
Nie trzeba rezygnować z ruchu ze strachu przed obrzękiem. Trzeba natomiast wiedzieć, jak dobrać go do swojej sytuacji.
Co mówią badania? Zdalny trening onkologiczny jako szansa na większą dostępność wsparcia
Nie każda kobieta ma w pobliżu ośrodek rehabilitacji onkologicznej. Dojazdy mogą być dodatkowym obciążeniem, zwłaszcza gdy utrzymuje się zmęczenie, a obowiązki rodzinne lub zawodowe utrudniają regularne wizyty.
Jedną z możliwości jest trening prowadzony zdalnie, pod warunkiem że jego forma odpowiada potrzebom i stanowi zdrowia uczestniczki.
W 2025 roku w czasopiśmie JMIR Cancer opublikowano badanie Ryana J. Markera i współpracowników dotyczące 12-tygodniowego programu telezdrowotnego dla osób po leczeniu nowotworowym, mieszkających na obszarach wiejskich i doświadczających przewlekłego zmęczenia nowotworowego. https://cancer.jmir.org/2025/1/e59478/
Program obejmował między innymi:
- dwie indywidualne sesje wideo ze specjalistą;
- spersonalizowane zalecenia ćwiczeń aerobowych i oporowych realizowanych w domu;
- od trzech do pięciu sesji treningowych tygodniowo;
- regularne monitorowanie zmęczenia i dodatkowy kontakt ze specjalistą w razie potrzeby.
Program rozpoczęło 16 osób, a ukończyło go 15. Wyniki wskazały, że takie rozwiązanie może być wykonalne i akceptowalne dla uczestników oraz uzasadnia dalsze badania.
Trzeba jednak podkreślić, że było to badanie pilotażowe bez grupy kontrolnej. Nie pozwala ono jednoznacznie stwierdzić, że program był przyczyną zaobserwowanych zmian ani że podobne efekty wystąpią u każdej osoby. Autorzy badali przede wszystkim wykonalność rozwiązania, a nie potwierdzoną skuteczność uniwersalnej metody treningowej.
Mimo tych ograniczeń kierunek jest obiecujący. Zdalne wsparcie może ułatwiać dostęp do indywidualnie zaplanowanej aktywności osobom, które mają trudności z regularnym dojazdem do specjalistycznego ośrodka.
Nie oznacza to, że każdą ocenę można przeprowadzić przez ekran ani że trening online zastąpi fizjoterapię, diagnostykę czy konsultację lekarską. W niektórych sytuacjach potrzebne jest badanie bezpośrednie, a czasem również współpraca kilku specjalistów.
Najważniejsze jest nie to, czy trening odbywa się w domu, czy w gabinecie, ale czy został odpowiednio dobrany, jest monitorowany i odpowiada aktualnym potrzebom uczestniczki.
Jak wygląda praca ze specjalistą treningu onkologicznego?
Trening po leczeniu nowotworowym nie powinien być przypadkowym zestawem ćwiczeń znalezionym w internecie. Wymaga uwzględnienia historii leczenia, aktualnych objawów, sprawności, chorób współistniejących i celów konkretnej osoby.
W ramach mojej pracy jako trenerki onkologicznej CETI zwracam uwagę na:
- Indywidualną ocenę możliwości ruchowych – w tym zakresu ruchu, siły, równowagi, tolerancji wysiłku i trudności zgłaszanych podczas codziennych czynności.
- Stopniowe odbudowywanie sprawności – poprzez dostosowane ćwiczenia siłowe, aerobowe i funkcjonalne.
- Uwzględnienie następstw leczenia – takich jak zmęczenie, neuropatia, ograniczenia ruchomości czy problemy związane ze zdrowiem kości, w zakresie kompetencji specjalisty i z uwzględnieniem wskazań do konsultacji medycznej.
- Obserwację reakcji na wysiłek – tak aby program można było modyfikować w zależności od samopoczucia, objawów i postępów.
- Realistyczne cele – dopasowane do życia, potrzeb i możliwości danej kobiety, a nie do jednego wzorca sprawności.
W zależności od sytuacji trening może być prowadzony stacjonarnie lub online. Jeśli pojawiają się objawy wymagające diagnostyki albo specjalistycznej terapii, kieruję uwagę na konieczność odpowiedniej konsultacji. Trening onkologiczny nie zastępuje fizjoterapii medycznej ani leczenia.
Kiedy należy skonsultować się ze specjalistą?
Przed rozpoczęciem lub istotną zmianą treningu trzeba omówić plan z zespołem prowadzącym i zyskać jego zgodę, zwłaszcza gdy leczenie nadal trwa albo występują powikłania.
Pilnej oceny wymagają między innymi nowe lub narastające obrzęki, nasilający się ból, istotne pogorszenie sprawności, nowe zaburzenia czucia czy duszność. Nagła duszność, ból w klatce piersiowej lub nagłe objawy neurologiczne wymagają pilnej pomocy medycznej.
Po zakończeniu leczenia również warto pamiętać, że nie wszystkie objawy wynikają z osłabienia mięśni czy braku aktywności. Utrzymujące się zmęczenie, ból lub ograniczenie ruchomości mogą mieć różne przyczyny i nie powinny być automatycznie przypisywane rekonwalescencji.
Bezpieczeństwo nie polega na unikaniu każdego wysiłku. Polega na rozpoznaniu własnych potrzeb, odpowiednim doborze ćwiczeń i reagowaniu na sygnały organizmu.
Ruch po leczeniu raka piersi: bez presji, z uważnością na własne potrzeby
Nie musisz od razu wracać do treningów sprzed choroby. Nie musisz udowadniać swojej siły ani porównywać się z innymi kobietami.
Możesz zacząć od kilku minut ruchu, ćwiczeń poprawiających swobodę poruszania ramieniem albo stopniowego odbudowywania siły. Możesz też potrzebować pomocy fizjoterapeuty, konsultacji z lekarzem lub bardziej kompleksowego wsparcia.
Najważniejsze, aby plan był dopasowany do Ciebie.
Ciało po leczeniu onkologicznym nie potrzebuje kolejnych wymagań dotyczących tego, jak powinno wyglądać. Potrzebuje uwagi, odpowiedniego wsparcia i przestrzeni do odzyskiwania sprawności we własnym tempie.
Zapraszam do współpracy
Jestem edukatorką menopazualną, trenerką personalną i trenerką onkologiczną CETI. Wspieram kobiety w bezpiecznym powrocie do aktywności fizycznej, z uwzględnieniem ich możliwości, doświadczeń i celów.
W ramach współpracy mogę pomóc Ci:
- dobrać ćwiczenia do aktualnej sprawności i tolerancji wysiłku;
- stopniowo odbudowywać siłę i wydolność;
- pracować nad ruchomością oraz komfortem wykonywania codziennych czynności;
- zaplanować aktywność, którą łatwiej będzie utrzymać na co dzień;
- wybrać odpowiednią formę treningu – stacjonarną lub online, jeśli pozwala na to Twoja sytuacja.
Nie obiecuję, że jeden zestaw ćwiczeń rozwiąże wszystkie problemy. Oferuję indywidualne podejście, uważność na Twoje potrzeby i pracę ukierunkowaną na to, co rzeczywiście może poprawić Twoje funkcjonowanie.
Jeśli chcesz porozmawiać o tym, jak bezpiecznie wrócić do ruchu po leczeniu onkologicznym, napisz do mnie: kamila@fit40.pl.
Nie musisz od razu wiedzieć, od czego zacząć. Możemy wspólnie przyjrzeć się Twoim potrzebom i ustalić, jaki kolejny krok będzie dla Ciebie odpowiedni.
Bibliografia i źródła
1. Marker RJ, Kittelson AJ, Scorsone JJ, Moran IA, Quindry JC, Leach HJ. A Novel Telehealth Exercise Program Designed for Rural Survivors of Cancer With Cancer-Related Fatigue: Single-Arm Feasibility Trial. JMIR Cancer. 2025;11. DOI: 10.2196/59478.
Publikacja opisuje 12-tygodniowy program ćwiczeń prowadzonych zdalnie dla osób po leczeniu nowotworowym, doświadczających przewlekłego zmęczenia i mieszkających na obszarach wiejskich. Badanie dostarcza wstępnych danych na temat wykonalności i akceptowalności takiej formy wsparcia. Ze względu na pilotażowy charakter i brak grupy kontrolnej jego wyników nie należy traktować jako ostatecznego dowodu skuteczności programu.
2. American Cancer Society. American Cancer Society Guideline for Diet and Physical Activity for Cancer Survivors. Dostęp: cancer.org.
Zalecenia podkreślają znaczenie aktywności fizycznej po rozpoznaniu nowotworu, w tym jej potencjalne korzyści w zakresie zmęczenia, jakości życia, snu, zdrowia kości i funkcjonowania fizycznego. Program aktywności powinien uwzględniać rodzaj nowotworu, zastosowane leczenie, aktualne objawy, działania niepożądane oraz inne schorzenia.
3. American Cancer Society. Nutrition and Physical Activity During and After Cancer Treatment. Dostęp: cancer.org.
Materiał edukacyjny dotyczący korzyści z aktywności fizycznej w trakcie leczenia onkologicznego i po jego zakończeniu, bezpiecznego podejmowania ruchu oraz radzenia sobie z następstwami leczenia.
⚠️ Ważna informacja / Zastrzeżenie medyczne: Treści zawarte w niniejszym artykule mają charakter wyłącznie edukacyjny, informacyjny i wspierający. Nie stanowią one porady medycznej, diagnozy ani zaleceń lekarskich i w żaden sposób nie zastępują konsultacji z lekarzem prowadzącym, onkologiem lub fizjoterapeutą. Wszelkie decyzje dotyczące podjęcia, kontynuacji lub modyfikacji aktywności fizycznej po przebytej chorobie nowotworowej i leczeniu należy zawsze konsultować ze specjalistą medycznym, uwzględniając indywidualny stan zdrowia.
