Menopauza nie oznacza, że kobieta musi pogodzić się z przyrostem masy ciała. Wymaga jednak zrozumienia zmian fizjologicznych i odpowiedniego dostosowania strategii żywieniowej, treningowej oraz codziennych nawyków.
Dlaczego po 40. roku życia coraz trudniej utrzymać dotychczasową masę ciała? Dlaczego tłuszcz zaczyna gromadzić się przede wszystkim w okolicy brzucha? Czy w menopauzie trzeba jeść mniej, więcej ćwiczyć, a może zupełnie zmienić podejście do odchudzania?
Wiele kobiet zauważa, że po czterdziestce ich ciało zaczyna reagować inaczej niż wcześniej. Dotychczasowy sposób odżywiania przestaje przynosić oczekiwane rezultaty, masa ciała stopniowo rośnie, ubrania stają się ciaśniejsze w talii, a kolejne próby redukcji kilogramów wymagają coraz większego wysiłku.
Często pojawia się przekonanie, że to po prostu menopauza i trzeba pogodzić się ze zmianami. Nie jest to jednak cała prawda.
Okres okołomenopauzalny rzeczywiście wiąże się ze zmianami hormonalnymi, metabolicznymi i zmianami składu ciała. Nie oznacza to jednak, że przyrost tkanki tłuszczowej jest nieunikniony ani że kobieta traci możliwość wpływania na swoją sylwetkę i zdrowie.
Co istotne, współczesne badania pokazują, że w tym okresie należy zmienić nie tylko sposób myślenia o odchudzaniu, ale również samą strategię działania.
Celem nie powinno być wyłącznie zmniejszenie liczby kilogramów. Powinno nim być przede wszystkim ograniczenie nadmiaru tkanki tłuszczowej przy jednoczesnym zachowaniu mięśni, siły, sprawności i zdrowia metabolicznego.
Przyjrzyjmy się temu, co rzeczywiście dzieje się w organizmie kobiety i jakie działania mają naukowe uzasadnienie.
1. Menopauza a przyrost masy ciała – co dzieje się w organizmie?
Zacznijmy od ważnego rozróżnienia: przyrost masy ciała w średnim wieku nie jest wyłącznie skutkiem menopauzy.
Na zmianę sylwetki wpływają dwa nakładające się procesy: naturalne starzenie się organizmu oraz zmiany hormonalne związane z wygasaniem czynności jajników.
Wraz z wiekiem stopniowo zmniejsza się masa mięśniowa, zmienia się poziom spontanicznej aktywności fizycznej, a całkowity wydatek energetyczny może ulegać obniżeniu. Jednocześnie zmiany hormonalne zachodzące podczas perimenopauzy i menopauzy wpływają na sposób rozmieszczenia tkanki tłuszczowej.
Szczególne znaczenie ma spadek stężenia estrogenów.
Estrogeny uczestniczą w regulacji gospodarki energetycznej, metabolizmu glukozy i lipidów oraz funkcjonowaniu tkanki tłuszczowej. Ich niedobór wiąże się między innymi ze zmianami w rozmieszczeniu tłuszczu – z tendencją do zwiększonego gromadzenia go w okolicy brzucha.
Badania nad menopauzalną zmianą składu ciała wskazują, że przejście menopauzalne wiąże się ze zwiększeniem ilości tkanki tłuszczowej, szczególnie trzewnej, oraz niekorzystnymi zmianami proporcji tkanki tłuszczowej do beztłuszczowej.
W praktyce oznacza to, że kobieta może nie zauważyć dużej zmiany na wadze, a mimo to jej sylwetka będzie wyglądać inaczej. Może zmniejszać się obwód bioder, zwiększać obwód talii, a mięśnie stopniowo ustępować miejsca tkance tłuszczowej.
Dlatego sama masa ciała nie mówi nam wszystkiego o stanie zdrowia.
Warto zapamiętać: menopauza nie oznacza automatycznego tycia. Oznacza jednak okres, w którym organizm staje się bardziej podatny na niekorzystne zmiany składu ciała, dlatego odpowiednie żywienie i aktywność fizyczna nabierają szczególnego znaczenia.
2. Dlaczego tradycyjne diety odchudzające często zawodzą?
Wiele kobiet wchodzących w okres okołomenopauzalny próbuje radzić sobie z przyrostem masy ciała metodami, które stosowały dwadzieścia lat wcześniej.
Mniej jedzenia, więcej cardio, ograniczanie węglowodanów, pomijanie posiłków, kolejne diety oparte na sztywnych jadłospisach.
Problem polega na tym, że redukcja masy ciała nie zawsze oznacza poprawę składu ciała.
Kiedy kobieta stosuje bardzo restrykcyjną dietę, organizm traci nie tylko tkankę tłuszczową, ale również część masy beztłuszczowej, w tym mięśni. Ryzyko to jest szczególnie istotne w okresie, w którym naturalne procesy związane z wiekiem i zmianami hormonalnymi już sprzyjają utracie mięśni.
Długotrwałe ograniczanie kalorii może prowadzić do:
- zmniejszenia masy mięśniowej;
- obniżenia siły i wydolności;
- większego zmęczenia;
- pogorszenia jakości treningu;
- trudności w utrzymaniu osiągniętych rezultatów;
- zwiększonego ryzyka ponownego przyrostu masy ciała.
Warto również pamiętać o adaptacji metabolicznej. Podczas redukcji masy ciała organizm może zmniejszać wydatek energetyczny, między innymi w odpowiedzi na mniejszą masę ciała i ograniczenie podaży energii. Dlatego tempo redukcji często z czasem spada.
Nie oznacza to, że metabolizm zostaje trwale uszkodzony. Oznacza natomiast, że organizm dostosowuje się do zmienionych warunków.
Kolejnym problemem jest traktowanie aktywności fizycznej wyłącznie jako sposobu na spalanie kalorii. Kobieta, która każdego dnia wykonuje długie treningi cardio, ale nie ćwiczy siłowo i nie dostarcza odpowiedniej ilości białka, może nie osiągać korzystnych zmian w składzie ciała.
Dlatego w menopauzie warto odejść od myślenia:
Ile muszę schudnąć i ile kalorii powinnam spalić?
Na rzecz pytania:
Jak mogę zmniejszyć ilość tkanki tłuszczowej, jednocześnie zachowując i rozwijając mięśnie?
To fundamentalna zmiana perspektywy.
3. Jak powinna wyglądać dieta redukcyjna w menopauzie?
Nie istnieje jedna specjalna dieta menopauzalna, która automatycznie rozwiąże problem przyrostu masy ciała.
Podstawową zasadą redukcji tkanki tłuszczowej pozostaje ujemny bilans energetyczny, czyli dostarczanie organizmowi nieco mniej energii, niż wynosi jego zapotrzebowanie.
Nie oznacza to jednak konieczności stosowania drastycznych ograniczeń.
W przypadku kobiet w okresie okołomenopauzalnym szczególnie ważne jest takie zaplanowanie żywienia, aby redukcja nie odbywała się kosztem mięśni, odpowiedniej podaży składników odżywczych i dobrego samopoczucia.
Umiarkowany deficyt energetyczny
Deficyt powinien być dostosowany do masy ciała, poziomu aktywności, stanu zdrowia i dotychczasowego sposobu odżywiania.
Nie każda kobieta potrzebuje takiego samego ograniczenia kalorii. Dla jednej odpowiednia będzie niewielka zmiana wielkości porcji i zwiększenie codziennego ruchu, dla innej konieczne będzie dokładniejsze zaplanowanie podaży energii.
Warto unikać bardzo niskokalorycznych diet stosowanych bez wskazań i nadzoru specjalisty.
Redukcja powinna być procesem, który można utrzymać przez wiele miesięcy, a nie krótkotrwałym okresem wyrzeczeń.
Białko – jeden z najważniejszych składników diety
Białko odgrywa szczególną rolę w utrzymaniu masy mięśniowej. Jest niezbędne do regeneracji i adaptacji mięśni do treningu, a także zwiększa sytość posiłków.
Wraz z wiekiem rośnie znaczenie odpowiedniej podaży białka, szczególnie u osób aktywnych fizycznie i znajdujących się w okresie redukcji masy ciała.
W literaturze naukowej często wskazuje się na zakres około 1,2–1,6 g białka na kilogram masy ciała dziennie jako praktyczny punkt odniesienia dla aktywnych osób starszych i kobiet dbających o masę mięśniową. Nie jest to jednak uniwersalna norma dla każdej kobiety. Potrzeby zależą między innymi od masy ciała, aktywności, stanu zdrowia i funkcji nerek.
Warto zadbać o obecność źródła białka w każdym głównym posiłku.
Dobrymi źródłami są:
- jaja;
- ryby;
- chude mięso;
- nabiał, w tym jogurty naturalne i skyr;
- rośliny strączkowe;
- tofu i inne produkty sojowe.
Istotne jest nie tylko całkowite dzienne spożycie białka, ale również jego odpowiednie rozłożenie w ciągu dnia.
Błonnik, warzywa i jakość produktów
W diecie redukcyjnej nie powinno zabraknąć warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych, nasion i roślin strączkowych.
Błonnik wspiera prawidłowe funkcjonowanie jelit, wpływa na sytość i może korzystnie oddziaływać na gospodarkę lipidową oraz glukozową.
Warto również zwrócić uwagę na jakość spożywanych tłuszczów. Oliwa z oliwek, orzechy, pestki i tłuste ryby dostarczają cennych kwasów tłuszczowych.
Dobrym modelem żywienia, który warto rozważyć, jest dieta śródziemnomorska. Jej podstawą są warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe, ryby, oliwa z oliwek i orzechy.
Badania wskazują na korzystny wpływ takiego modelu żywienia na zdrowie sercowo-naczyniowe i metaboliczne.
Najważniejsza zasada: dieta w menopauzie nie powinna być karą za przybieranie na wadze. Powinna dostarczać składników niezbędnych do utrzymania zdrowia, mięśni i energii.
4. Trening siłowy – jeden z najważniejszych sprzymierzeńców kobiety 40+
Jeśli miałabym wskazać jeden element aktywności fizycznej, któremu kobiety w okresie okołomenopauzalnym powinny poświęcić szczególną uwagę, byłby to trening oporowy.
Dlaczego?
Ponieważ mięśnie są znacznie ważniejsze, niż może się wydawać na pierwszy rzut oka.
Nie służą wyłącznie do poruszania się i wykonywania codziennych czynności. Uczestniczą również w regulacji poziomu glukozy we krwi, wpływają na wrażliwość insulinową, wspierają sprawność metaboliczną i pomagają utrzymać niezależność funkcjonalną wraz z wiekiem.
Wraz z wiekiem obserwujemy tendencję do stopniowego zmniejszania masy mięśniowej i siły. Proces ten określa się mianem sarkopenii.
Nie jest to jednak proces, na który nie mamy wpływu.
Trening oporowy stanowi jedną z najlepiej udokumentowanych metod przeciwdziałania utracie mięśni i poprawy siły.
Regularny trening siłowy może:
- wspierać utrzymanie i rozwój masy mięśniowej;
- poprawiać siłę i sprawność;
- zwiększać wrażliwość tkanek na insulinę;
- wspierać zdrowie kości;
- poprawiać funkcjonowanie układu ruchu;
- pomagać w utrzymaniu korzystniejszego składu ciała podczas redukcji.
Warto podkreślić, że trening siłowy nie jest przeznaczony wyłącznie dla kobiet, które chcą rozbudować mięśnie lub poprawić wygląd sylwetki.
Jest ważnym elementem profilaktyki zdrowotnej.
Ile treningu potrzebuje kobieta po 40. roku życia?
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca osobom dorosłym wykonywanie 150–300 minut umiarkowanej aktywności aerobowej tygodniowo lub 75–150 minut aktywności intensywnej, a także ćwiczeń wzmacniających główne grupy mięśniowe co najmniej dwa razy w tygodniu.
W praktyce dobrym punktem wyjścia dla wielu kobiet będą dwa lub trzy treningi siłowe tygodniowo, uzupełnione spacerami, jazdą na rowerze, pływaniem lub innymi formami aktywności aerobowej.
Nie trzeba od razu trenować intensywnie ani spędzać wielu godzin na siłowni.
Znacznie ważniejsza jest regularność, odpowiednie obciążenie i stopniowe zwiększanie trudności ćwiczeń.
Warto też pamiętać, że aktywność poza treningiem ma znaczenie. Spacery, schody, prace domowe, przemieszczanie się pieszo i codzienny ruch składają się na całkowity wydatek energetyczny.
Cardio jest ważne, ale nie powinno zastępować treningu siłowego. Najlepsze efekty zdrowotne przynosi połączenie obu form aktywności.
5. Sen, stres i objawy menopauzy a proces odchudzania
Odchudzanie często przedstawia się jako prostą matematyczną zależność między kaloriami dostarczanymi a spalanymi.
Jednak organizm człowieka nie funkcjonuje w oderwaniu od pozostałych procesów fizjologicznych.
W okresie okołomenopauzalnym wiele kobiet doświadcza problemów, które mogą utrudniać utrzymanie zdrowych nawyków.
Należą do nich:
- uderzenia gorąca i nocne poty;
- trudności z zasypianiem;
- częste wybudzenia;
- zmęczenie w ciągu dnia;
- obniżenie nastroju;
- zwiększona drażliwość;
- trudności z koncentracją.
Problemy ze snem mają znaczenie dla regulacji apetytu i zachowań żywieniowych. Niedobór snu może zwiększać skłonność do spożywania większej ilości energii, szczególnie z produktów wysokoenergetycznych.
Zmęczona kobieta może również mieć mniejszą ochotę na aktywność fizyczną i trudniej jej utrzymać regularność treningów.
Podobnie działa przewlekły stres. Nie oznacza to, że sam kortyzol uniemożliwia redukcję tkanki tłuszczowej, ale długotrwałe obciążenie psychiczne może wpływać na sen, apetyt, wybory żywieniowe i codzienną aktywność.
Dlatego warto patrzeć na redukcję całościowo.
Czasami pierwszym krokiem nie powinno być dalsze ograniczanie kalorii, ale poprawa jakości snu, zadbanie o regenerację i konsultacja z lekarzem w sprawie nasilonych objawów menopauzalnych.
Nie można oczekiwać od organizmu maksymalnej wydajności, jeśli każdego dnia funkcjonuje w warunkach przewlekłego zmęczenia.
6. HTZ, suplementy i leki odchudzające – co warto wiedzieć?
Wraz ze wzrostem zainteresowania menopauzą pojawia się coraz więcej informacji dotyczących hormonalnej terapii menopauzalnej, suplementów i farmakologicznego wspomagania redukcji masy ciała.
Warto oddzielić fakty naukowe od marketingowych obietnic.
Hormonalna terapia menopauzalna a masa ciała
Hormonalna terapia menopauzalna (HTM, nazywana również HTZ) nie jest metodą odchudzania.
Jej podstawowym celem jest leczenie objawów menopauzy i, w odpowiednich wskazaniach, zapobieganie wybranym konsekwencjom niedoboru estrogenów.
Badania wskazują, że estrogeny mogą wpływać na rozmieszczenie tkanki tłuszczowej i niektóre parametry metaboliczne. Terapia hormonalna może ograniczać niekorzystne zmiany w dystrybucji tłuszczu związane z menopauzą, ale nie należy oczekiwać, że sama spowoduje istotną utratę masy ciała.
Nie należy również obawiać się, że prawidłowo dobrana HTM automatycznie prowadzi do tycia.
Decyzja o rozpoczęciu terapii powinna być podejmowana indywidualnie z lekarzem, z uwzględnieniem objawów, wieku, czasu od menopauzy, przeciwwskazań i indywidualnego profilu ryzyka.
Suplementy – czy istnieje preparat na menopauzalny brzuch?
Rynek suplementów dla kobiet 40+ jest ogromny.
Preparaty reklamowane jako wspomagające metabolizm, spalające tłuszcz brzuszny, regulujące hormony czy przyspieszające odchudzanie często obiecują znacznie więcej, niż wynika z dostępnych badań.
Nie ma suplementu, który zastąpiłby odpowiednio dobrane żywienie, trening siłowy i regularną aktywność fizyczną.
Suplementacja może być przydatna w określonych sytuacjach, na przykład przy stwierdzonych niedoborach lub zwiększonym zapotrzebowaniu na konkretne składniki. Powinna jednak wynikać z rzeczywistych potrzeb, a nie z obietnic producenta.
Leki przeciwotyłościowe – czy mogą być rozwiązaniem?
Współczesna medycyna dysponuje skutecznymi lekami stosowanymi w leczeniu otyłości, w tym preparatami wpływającymi na szlaki hormonalne regulujące apetyt i sytość.
Leki z grupy agonistów receptora GLP-1 oraz preparaty działające na więcej niż jeden szlak hormonalny mogą być stosowane u pacjentek spełniających określone kryteria medyczne.
Nie są jednak przeznaczone dla każdej kobiety, która chce zredukować kilka kilogramów.
Ich stosowanie wymaga kwalifikacji lekarskiej, oceny przeciwwskazań i monitorowania efektów oraz działań niepożądanych.
Szczególnie ważne jest zadbanie o odpowiednią podaż białka i trening oporowy. Podczas znacznej redukcji masy ciała może bowiem dochodzić do utraty zarówno tkanki tłuszczowej, jak i beztłuszczowej masy ciała.
Dlatego farmakoterapia, jeśli jest wskazana, powinna być elementem szerszego postępowania, a nie jedynym działaniem podejmowanym w celu poprawy zdrowia.
7. Jak mierzyć efekty odchudzania, gdy sama waga nie wystarcza?
Jednym z najczęstszych błędów podczas redukcji masy ciała jest ocenianie postępów wyłącznie na podstawie wskazań wagi.
W okresie menopauzalnym takie podejście może być szczególnie mylące.
Wyobraźmy sobie dwie kobiety ważące po 70 kilogramów.
Jedna ma większą masę mięśniową i mniejszą ilość tkanki tłuszczowej. Druga ma mniej mięśni i więcej tkanki tłuszczowej, szczególnie w okolicy brzucha.
Masa ciała jest taka sama, ale skład ciała, sprawność i ryzyko metaboliczne mogą się znacząco różnić.
Dlatego warto monitorować więcej parametrów.
Na co zwracać uwagę?
- Obwód talii – pomaga ocenić zmiany w okolicy brzucha i ryzyko związane z otyłością brzuszną.
- Trend masy ciała – pojedynczy pomiar nie mówi wiele. Znaczenie ma obserwowanie zmian w dłuższym okresie.
- Skład ciała – pomiary mogą dostarczyć dodatkowych informacji o proporcjach tkanki tłuszczowej i beztłuszczowej, choć popularne analizatory BIA są podatne na wpływ nawodnienia i innych czynników.
- Siła mięśniowa – możliwość podnoszenia większych obciążeń lub wykonywania większej liczby powtórzeń jest ważnym wskaźnikiem postępów.
- Wydolność i sprawność – warto obserwować, jak organizm radzi sobie z wysiłkiem i codziennymi zadaniami.
- Samopoczucie i jakość snu – poprawa regeneracji, energii i funkcjonowania również jest istotnym rezultatem.
Może się okazać, że masa ciała zmienia się niewiele, ale obwód talii maleje, siła wzrasta, a sylwetka wygląda korzystniej.
To właśnie dlatego warto patrzeć na zdrowie i skład ciała, a nie wyłącznie na kilogramy.
8. Jak zacząć? Pięć praktycznych kroków dla kobiety w okresie okołomenopauzalnym
Wiedza naukowa jest ważna, ale najważniejsze jest przełożenie jej na codzienne działania.
Nie potrzebujesz rewolucji, kolejnej restrykcyjnej diety ani planu treningowego, którego nie da się utrzymać.
Zacznij od pięciu podstawowych kroków.
1. Zadbaj o odpowiednią ilość białka.
Włączaj źródła białka do głównych posiłków. Zwróć uwagę, czy Twoja dieta rzeczywiście pokrywa zapotrzebowanie, szczególnie jeśli trenujesz.
2. Wprowadź regularny trening siłowy.
Jeśli do tej pory Twoją główną aktywnością były spacery lub cardio, zacznij stopniowo włączać ćwiczenia oporowe. Dostosuj obciążenie do swojej sprawności i możliwości.
3. Zwiększ codzienną aktywność.
Nie musisz codziennie wykonywać intensywnych treningów. Regularne spacery, schody i aktywność w ciągu dnia mają znaczenie.
4. Zadbaj o sen i regenerację.
Nie ignoruj przewlekłego zmęczenia, nocnych wybudzeń i nasilonych objawów menopauzy. Jeśli utrudniają Ci codzienne funkcjonowanie, porozmawiaj z lekarzem.
5. Oceniaj postępy szerzej niż tylko przez pryzmat wagi.
Obserwuj obwód talii, siłę, sprawność, samopoczucie i zmiany składu ciała. Daj sobie czas na wypracowanie trwałych efektów.
Nie chodzi tylko o to, żeby ważyć mniej
Menopauza jest naturalnym etapem życia kobiety, ale nie oznacza, że trzeba pogodzić się z utratą sprawności, pogorszeniem składu ciała czy stopniowym przyrostem tkanki tłuszczowej.
Wymaga natomiast bardziej świadomego podejścia do zdrowia.
W tym okresie szczególnego znaczenia nabierają odpowiednie żywienie, właściwa podaż białka, trening siłowy, codzienna aktywność, sen i regeneracja.
Warto przestać traktować odchudzanie jako nieustanną walkę z własnym ciałem.
Nie chodzi o to, aby jeść coraz mniej, trenować coraz więcej i za wszelką cenę wrócić do sylwetki sprzed dwudziestu lat.
Chodzi o to, aby zrozumieć zmiany zachodzące w organizmie i odpowiednio na nie reagować.
Najważniejszym celem nie jest niższa liczba na wadze. Jest nim silne, sprawne ciało, zdrowe mięśnie, dobra kondycja metaboliczna i jak najlepsza jakość życia – również po pięćdziesiątce, sześćdziesiątce i później.
Menopauza nie jest końcem możliwości dbania o sylwetkę. Może być momentem, w którym zaczynasz robić to bardziej świadomie niż kiedykolwiek wcześniej.
Dlaczego warto podejść do zmian całościowo?
Właśnie dlatego w pracy z kobietami w okresie okołomenopauzalnym nie ograniczam się do wyliczenia zapotrzebowania kalorycznego, ustalenia ilości białka, tłuszczów i węglowodanów czy przygotowania planu treningowego. To mogą być przydatne narzędzia, ale same w sobie nie rozwiązują wszystkich problemów.
Każda kobieta ma inną historię, stan zdrowia, poziom aktywności, doświadczenia związane z odchudzaniem, obowiązki i możliwości. Na jej codzienne funkcjonowanie wpływają również jakość snu, stres, objawy menopauzalne, regeneracja, relacja z jedzeniem i dotychczasowe nawyki.
Dlatego pracuję całościowo – pomagam zrozumieć zmiany zachodzące w organizmie, uporządkować codzienne nawyki, zadbać o odpowiednie odżywianie, wprowadzić aktywność fizyczną, szczególnie trening siłowy, i znaleźć rozwiązania możliwe do zastosowania w prawdziwym życiu.
Nie chodzi o stworzenie kolejnego idealnego planu, którego trudno będzie przestrzegać. Chodzi o wypracowanie sposobu dbania o siebie, który będzie wspierał zdrowie, sprawność i dobre samopoczucie przez kolejne lata.
Chcesz przeczytać więcej tego typu artykułów? Dołącz do mojej Biblioteki Wiedzy Premium, w której dzielę się pogłębionymi artykułami o zdrowiu, hormonach, treningu i odżywianiu, opartymi na aktualnych badaniach naukowych. Za 29 zł miesięcznie zyskujesz dostęp do eksperckiej wiedzy, która pomaga lepiej rozumieć swoje ciało i świadomie dbać o zdrowie.
Dołącz do Biblioteki Wiedzy Premium: https://www.naffy.io/kamila-gorecka-kirwiel/biblioteka
Bibliografia naukowa
Poniższe publikacje stanowią podstawę merytoryczną artykułu.
1. Zmiany masy ciała i składu ciała w okresie menopauzalnym
Greendale, G. A., Sternfeld, B., Huang, M., Han, W., Karvonen-Gutierrez, C., Ruppert, K., Cauley, J. A., Finkelstein, J. S., Jiang, S. F., Karlamangla, A. (2019). Changes in body composition and weight during the menopause transition.
JCI Insight, 4(5), e124865.
DOI: https://doi.org/10.1172/jci.insight.124865
Badanie podłużne obejmujące uczestniczki projektu SWAN. Wykazało przyspieszenie przyrostu tkanki tłuszczowej i równoczesny spadek masy beztłuszczowej podczas przejścia menopauzalnego. Szczególnie ważne źródło dla rozdziału o zmianach składu ciała.
2. Zmiany tkanki tłuszczowej i sylwetki podczas menopauzy
Fenton, A., Smart, C., Goldschmidt, L., Price, V., Scott, J. (2023).
Fat mass, weight and body shape changes at menopause – causes and consequences: a narrative review.
Climacteric, 26(4), 381–387.
DOI: https://doi.org/10.1080/13697137.2023.2178892
Przegląd dotyczący przyczyn zmian sylwetki, zwiększenia ilości tłuszczu trzewnego i konsekwencji metabolicznych menopauzy.
3. Międzynarodowe rekomendacje dotyczące zdrowia kobiet w średnim wieku
International Menopause Society (2026).
International Menopause Society (IMS) recommendations and key messages on women’s midlife health and menopause.
Climacteric.
DOI: https://doi.org/10.1080/13697137.2025.2585487
Bardzo ważne aktualne opracowanie. Omawia między innymi wpływ wieku i menopauzy na masę ciała, tkankę tłuszczową, mięśnie, aktywność fizyczną, żywienie i terapię hormonalną.
4. Europejskie wytyczne kliniczne dotyczące menopauzy i perimenopauzy
Lumsden, M. A. i wsp. (2025).
European Society of Endocrinology Clinical Practice Guideline for Evaluation and Management of Menopause and the Perimenopause.
European Journal of Endocrinology, 193(4), G49–G81.
DOI: https://doi.org/10.1093/ejendo/lvaf206
Aktualne europejskie wytyczne kliniczne dotyczące diagnostyki i postępowania w okresie menopauzy.
5. Zarządzanie masą ciała w okresie menopauzalnym
Hurtado Andrade, M. D. (2026).
Weight management in midlife women during the menopause transition.
Menopause, 33(10), 1132–1134.
DOI: https://doi.org/10.1097/GME.0000000000002892
Praktyczne opracowanie dotyczące redukcji masy ciała u kobiet w okresie przejścia menopauzalnego. Omawia deficyt energetyczny, białko, trening aerobowy i oporowy, sen oraz objawy menopauzalne.
6. Trening oporowy u kobiet po menopauzie – przegląd systematyczny i metaanaliza
Resistance training for postmenopausal women: systematic review and meta-analysis (2022).
Publikacja dostępna w PubMed.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36283059
Przegląd randomizowanych badań dotyczących wpływu treningu oporowego na sprawność funkcjonalną, gęstość mineralną kości i skład ciała kobiet po menopauzie.
7. Zalecenia dotyczące podaży białka u osób starszych
Deutz, N. E. P. i wsp. (2014).
Protein intake and exercise for optimal muscle function with aging: recommendations from the ESPEN Expert Group.
Clinical Nutrition, 33(6), 929–936.
DOI: https://doi.org/10.1016/j.clnu.2014.04.007
Publikacja przedstawia znaczenie odpowiedniej podaży białka i aktywności fizycznej w utrzymaniu funkcji mięśniowych wraz z wiekiem.
8. Stanowisko PROT-AGE dotyczące spożycia białka
Bauer, J. i wsp. (2013).
Evidence-based recommendations for optimal dietary protein intake in older people: a position paper from the PROT-AGE Study Group.
Journal of the American Medical Directors Association, 14(8), 542–559.
DOI: https://doi.org/10.1016/j.jamda.2013.05.021
Opracowanie dotyczące zapotrzebowania na białko u osób starszych, z uwzględnieniem aktywności fizycznej i zachowania beztłuszczowej masy ciała. Warto pamiętać, że rekomendacje odnoszą się przede wszystkim do osób powyżej 65. roku życia.
9. Zalecenia WHO dotyczące aktywności fizycznej
World Health Organization (2020).
WHO Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour.
https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128
Międzynarodowe zalecenia dotyczące aktywności aerobowej, treningu wzmacniającego i ograniczania siedzącego trybu życia.
10. Zdrowie kardiometaboliczne kobiet w okresie okołomenopauzalnym
Position Statement on Cardiometabolic Health Across the Woman’s Life Course (2025).
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12674831
Opracowanie dotyczące profilaktyki i postępowania w zakresie ryzyka kardiometabolicznego na różnych etapach życia kobiety, w tym w okresie okołomenopauzalnym
