Dlaczego nie możesz schudnąć, mimo że jesz mniej i więcej ćwiczysz?

8 mechanizmów, które wpływają na metabolizm, hormony i sylwetkę kobiety

Jesz coraz mniej, regularnie ćwiczysz, pilnujesz kalorii, a masa ciała nie spada? A może ważysz tyle samo co kilka lat temu, ale zauważasz, że Twoja talia znika, brzuch staje się większy, a mięśnie tracą jędrność? Przyczyną nie zawsze jest niewłaściwa dieta czy brak aktywności. W okresie perimenopauzy i menopauzy zmienia się sposób funkcjonowania kobiecego organizmu, a skuteczna redukcja wymaga uwzględnienia znacznie większej liczby czynników niż tylko bilans kalorii.

Wiele kobiet po 40. roku życia zauważa, że strategie odchudzania, które sprawdzały się wcześniej, przestają przynosić oczekiwane rezultaty.

Pojawia się większa skłonność do gromadzenia tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha, trudniej utrzymać masę mięśniową, a zmęczenie, problemy ze snem i przewlekły stres coraz częściej towarzyszą codziennemu funkcjonowaniu.

Naturalną reakcją jest ograniczanie kalorii i zwiększanie aktywności fizycznej.

Jeżeli masa ciała nie spada, kobieta często uznaje, że powinna jeść jeszcze mniej albo trenować jeszcze intensywniej.

Tymczasem takie postępowanie może nasilać problemy, które miało rozwiązać.

Redukcja tkanki tłuszczowej nie jest wyłącznie matematycznym zadaniem polegającym na odejmowaniu kalorii.

Deficyt energetyczny pozostaje warunkiem utraty tkanki tłuszczowej, ale sposób, w jaki organizm reaguje na ograniczenie energii, zależy od wielu wzajemnie powiązanych mechanizmów fizjologicznych i behawioralnych.

Przyjrzyjmy się ośmiu najważniejszym.

1. Estrogeny i zmiana rozmieszczenia tkanki tłuszczowej – dlaczego rośnie brzuch?

Jedną z najbardziej charakterystycznych zmian obserwowanych przez kobiety w okresie okołomenopauzalnym jest zwiększenie obwodu talii i gromadzenie się tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha.

Co istotne, zmiany te mogą zachodzić nawet wtedy, gdy masa ciała pozostaje względnie stabilna.

Kobieta może ważyć tyle samo co pięć lat wcześniej, ale zauważać, że ubrania inaczej układają się na sylwetce, talia jest mniej zaznaczona, a tkanka tłuszczowa gromadzi się w miejscach, w których wcześniej nie stanowiła problemu.

Nie jest to wyłącznie kwestia diety czy aktywności fizycznej. Istotną rolę odgrywają estrogeny, które uczestniczą w regulacji metabolizmu i rozmieszczenia tkanki tłuszczowej.

Jak estrogeny wpływają na rozmieszczenie tkanki tłuszczowej?

W okresie rozrodczym kobiety mają zwykle większą skłonność do gromadzenia tkanki tłuszczowej w okolicy bioder, pośladków i ud. Jest to tak zwany gynoidalny model rozmieszczenia tkanki tłuszczowej.

Estrogeny, szczególnie estradiol, uczestniczą w regulacji tego procesu poprzez oddziaływanie na receptory estrogenowe obecne między innymi w adipocytach, czyli komórkach tkanki tłuszczowej.

Wpływają na magazynowanie i uwalnianie kwasów tłuszczowych, funkcjonowanie adipocytów oraz regionalne różnice w metabolizmie tkanki tłuszczowej.

Wraz ze spadkiem stężenia estradiolu po menopauzie zmienia się sposób rozmieszczenia tłuszczu.

Coraz większa jego część może gromadzić się w obrębie tułowia, w tym w jamie brzusznej.

Tkanka podskórna i trzewna – dlaczego to rozróżnienie jest ważne?

Tkanka tłuszczowa w okolicy brzucha nie jest jednorodna.

Wyróżniamy przede wszystkim:

  • Tkankę tłuszczową podskórną (SAT) – znajdującą się bezpośrednio pod skórą.
  • Tkankę tłuszczową trzewną (VAT) – zlokalizowaną głębiej, wokół narządów wewnętrznych.

Obie pełnią funkcje metaboliczne, ale nadmierna ilość tkanki trzewnej wiąże się z większym ryzykiem insulinooporności, zaburzeń lipidowych, cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych.

Tkanka tłuszczowa trzewna jest aktywna metabolicznie. Uczestniczy w wydzielaniu adipokin i mediatorów zapalnych oraz wpływa na metabolizm glukozy i lipidów.

Badania wskazują, że okres przejścia menopauzalnego wiąże się ze zwiększaniem ilości tkanki tłuszczowej w obrębie brzucha, w tym tkanki trzewnej.

Dlatego obwód talii i skład ciała mogą dostarczać informacji, których nie uzyskamy na podstawie samego BMI czy masy ciała.

Czy spadek estrogenów powoduje tycie?

To jedno z najważniejszych pytań, ponieważ wokół tego zagadnienia narosło wiele nieporozumień.

Spadek stężenia estrogenów nie oznacza, że kobieta automatycznie zaczyna przybierać na wadze, niezależnie od bilansu energetycznego.

Badania sugerują, że przyrost masy ciała w średnim wieku jest w dużym stopniu związany z procesem starzenia, zmianami aktywności fizycznej, wydatku energetycznego i stylem życia.

Natomiast menopauza i związany z nią niedobór estrogenów mają szczególne znaczenie dla zmiany rozmieszczenia tkanki tłuszczowej i wzrostu udziału tłuszczu brzusznego.

To dwa powiązane, ale nieidentyczne procesy.

Estrogeny, mięśnie i wydatek energetyczny

Zmiany hormonalne w okresie menopauzalnym mogą również oddziaływać na funkcjonowanie mięśni szkieletowych, gospodarkę glukozową i metabolizm energetyczny.

Receptory estrogenowe występują także w mięśniach, a estrogeny uczestniczą w regulacji funkcji mitochondriów, metabolizmu glukozy i procesów regeneracyjnych.

Jednak utrata masy i siły mięśniowej w średnim i starszym wieku jest zjawiskiem wieloczynnikowym. Wpływają na nią między innymi wiek, aktywność fizyczna, podaż białka, choroby przewlekłe i zmiany hormonalne.

Nie można więc całego procesu przypisywać wyłącznie spadkowi estrogenów.

W praktyce oznacza to, że kobieta po 40. roku życia powinna szczególnie zadbać o utrzymanie masy mięśniowej, ponieważ mięśnie są ważne nie tylko dla wyglądu sylwetki, ale także dla sprawności, metabolizmu glukozy i zdrowego starzenia.

Czy hormonalna terapia menopauzalna zapobiega odkładaniu się tłuszczu na brzuchu?

Niektóre badania wskazują, że hormonalna terapia menopauzalna (HTM) może korzystnie wpływać na skład ciała i ograniczać część zmian związanych z odkładaniem się tkanki tłuszczowej w obrębie brzucha.

Efekty te są jednak zwykle umiarkowane i zależą od zastosowanego leczenia oraz badanej populacji.

HTM nie jest metodą leczenia otyłości ani terapią odchudzającą.

Decyzję o jej zastosowaniu podejmuje się przede wszystkim na podstawie wskazań i objawów menopauzalnych, indywidualnych korzyści, przeciwwskazań i ryzyka zdrowotnego.

Co rzeczywiście pomaga?

Najważniejsza jest strategia uwzględniająca jednocześnie redukcję nadmiernej tkanki tłuszczowej i ochronę masy mięśniowej.

Szczególne znaczenie mają regularny trening siłowy, odpowiednia podaż białka, codzienna aktywność fizyczna, sen oraz umiarkowany, możliwy do utrzymania deficyt energetyczny, jeśli redukcja jest wskazana.

Nie istnieje specjalny zestaw ćwiczeń, który pozwala spalać tłuszcz wyłącznie z brzucha. Nie możemy miejscowo sterować utratą tkanki tłuszczowej.

Możemy natomiast poprawiać skład ciała, zwiększać siłę mięśniową i ograniczać ryzyko metaboliczne związane z nadmiarem tkanki tłuszczowej trzewnej.

Menopauza zmienia warunki, w których funkcjonuje kobiecy organizm, ale nie odbiera możliwości skutecznej poprawy składu ciała. Wymaga jedynie strategii uwzględniającej te zmiany.

2. Zbyt mało kalorii – kiedy deficyt zaczyna szkodzić?

Jednym z najczęstszych błędów podczas redukcji jest przekonanie, że im mniej jemy, tym szybciej schudniemy.

Kobieta, która nie obserwuje spadku masy ciała na diecie 1700 kcal, zmniejsza jej kaloryczność do 1500 kcal, a następnie do 1300 kcal.

Jednocześnie stara się utrzymać dotychczasową aktywność fizyczną.

Początkowo masa ciała może spadać. Z czasem jednak pojawiają się zmęczenie, rozdrażnienie, pogorszenie regeneracji i coraz większy głód.

Dlaczego?

Niska dostępność energii (LEA)

Niska dostępność energii, czyli Low Energy Availability, występuje wtedy, gdy po uwzględnieniu energii wydatkowanej podczas ćwiczeń organizmowi pozostaje zbyt mało energii na podtrzymanie podstawowych funkcji fizjologicznych.

Nie jest to dokładnie to samo co deficyt kaloryczny.

Można pozostawać w umiarkowanym deficycie bez istotnych zaburzeń fizjologicznych.

Problem pojawia się wtedy, gdy dostępność energii jest niewystarczająca w stosunku do potrzeb organizmu.

Przewlekła niska dostępność energii może prowadzić do zaburzeń funkcjonowania wielu układów.

Układ rozrodczy

U kobiet przed menopauzą niedobór energii może zaburzać funkcjonowanie osi podwzgórze–przysadka–jajniki.

Zmniejszenie pulsacyjnego wydzielania GnRH może prowadzić do zmian w wydzielaniu LH i FSH, zaburzeń owulacji, nieregularnych miesiączek, a w bardziej nasilonych przypadkach do czynnościowego podwzgórzowego braku miesiączki.

U kobiet w perimenopauzie rozpoznanie takich zaburzeń bywa trudniejsze, ponieważ cykle miesiączkowe już naturalnie stają się nieregularne.

Hormony tarczycy

W odpowiedzi na ograniczenie dostępności energii może dochodzić do obniżenia stężenia trójjodotyroniny (T3), która uczestniczy w regulacji tempa przemiany materii.

Jest to jeden z mechanizmów oszczędzania energii.

Nie oznacza to automatycznie niedoczynności tarczycy wymagającej leczenia farmakologicznego, ale może wiązać się ze zmniejszeniem wydatku energetycznego.

IGF-1 i regeneracja

Przewlekły niedobór energii może również prowadzić do obniżenia aktywności osi hormonu wzrostu i IGF-1.

IGF-1 uczestniczy między innymi w procesach wzrostu, przebudowy i regeneracji tkanek.

W połączeniu z niewystarczającą podażą białka oraz intensywnym treningiem może to utrudniać utrzymanie masy mięśniowej.

A właśnie mięśnie mają szczególne znaczenie dla kobiet w okresie menopauzalnym.

Dlaczego po 40. roku życia ma to szczególne znaczenie?

Wraz z wiekiem, a także w związku ze zmianami hormonalnymi okresu menopauzalnego, wzrasta znaczenie ochrony masy mięśniowej i zdrowia kości.

Agresywne odchudzanie, zwłaszcza bez odpowiedniego treningu oporowego i podaży białka, może prowadzić do utraty nie tylko tkanki tłuszczowej, ale również beztłuszczowej masy ciała.

Dlatego celem nie powinno być osiągnięcie jak najniższej kaloryczności diety.

Celem jest taki deficyt, który pozwala redukować tkankę tłuszczową, a jednocześnie zachować sprawność, siłę i zdolność regeneracji.

3. Adaptacja metaboliczna – dlaczego organizm zaczyna zużywać mniej energii?

Wyobraź sobie kobietę, która przez pierwsze dwa miesiące redukcji regularnie traciła masę ciała, a następnie zauważyła wyraźne spowolnienie postępów.

Nie musi to oznaczać, że robi coś źle.

Podczas odchudzania zmienia się całkowity wydatek energetyczny organizmu.

Dzieje się tak z kilku powodów.

Po pierwsze, mniejsze ciało potrzebuje mniej energii do funkcjonowania i poruszania się.

Po drugie, wraz ze spadkiem masy ciała zmniejsza się koszt energetyczny wykonywania niektórych aktywności.

Po trzecie, może wystąpić adaptacyjna termogeneza, czyli zmniejszenie wydatku energetycznego większe, niż wynikałoby to wyłącznie ze zmian masy i składu ciała.

Organizm staje się bardziej oszczędny energetycznie.

Nie oznacza to jednak, że metabolizm został trwale uszkodzony albo że organizm przestał spalać tłuszcz.

Oznacza to, że deficyt, który wcześniej wynosił przykładowo 400 kcal dziennie, z czasem może stać się znacznie mniejszy.

Co z tym zrobić?

Zamiast automatycznie zmniejszać kaloryczność diety, warto przeanalizować rzeczywisty bilans energetyczny, poziom spontanicznej aktywności, regenerację oraz zmiany obwodów ciała.

U części kobiet korzystniejsze będzie niewielkie zwiększenie codziennego ruchu.

U innych poprawa regeneracji lub zakończenie zbyt długiego okresu restrykcji.

Nie ma jednej strategii odpowiedniej dla wszystkich.

4. Wypadanie włosów podczas odchudzania – sygnał, którego nie warto ignorować

Wiele kobiet zauważa zwiększone wypadanie włosów kilka miesięcy po rozpoczęciu intensywnej redukcji masy ciała.

Jednym z możliwych mechanizmów jest łysienie telogenowe.

Cykl wzrostu włosa obejmuje kilka faz. W warunkach silnego stresu fizjologicznego większa liczba mieszków włosowych może przedwcześnie przejść z fazy wzrostu do fazy spoczynku.

Widoczne wypadanie włosów pojawia się zwykle z opóźnieniem, często po około 2–3 miesiącach od czynnika wyzwalającego.

Do takich czynników należą między innymi szybka utrata masy ciała, znaczne ograniczenie kalorii, niedostateczna podaż białka oraz niedobory żywieniowe.

Szczególne znaczenie mogą mieć niedobory żelaza, a w określonych sytuacjach również cynku i innych składników odżywczych.

U kobiet po 40. roku życia diagnostyka wymaga dodatkowej uwagi, ponieważ wypadanie włosów może być związane także z zaburzeniami tarczycy, niedoborem żelaza, zmianami hormonalnymi lub łysieniem androgenowym.

Nie należy więc automatycznie przypisywać go diecie.

Jeśli wypadanie włosów jest nasilone lub utrzymuje się przez dłuższy czas, warto skonsultować się z lekarzem.

5. Zbyt intensywne treningi – dlaczego więcej nie zawsze znaczy lepiej?

Kolejnym częstym błędem jest dokładanie aktywności fizycznej za każdym razem, gdy masa ciała przestaje spadać.

Trzy treningi siłowe tygodniowo, dwa intensywne treningi interwałowe, codzienne cardio i dodatkowe spacery.

Na papierze wygląda to imponująco.

Ale czy organizm ma wystarczające zasoby, aby się regenerować?

Kortyzol i odpowiedź na wysiłek

Kortyzol jest hormonem produkowanym przez korę nadnerczy. Uczestniczy między innymi w regulacji metabolizmu, odpowiedzi na stres i mobilizacji substratów energetycznych.

Podczas intensywnego wysiłku jego stężenie może przejściowo wzrastać.

Jest to normalna reakcja fizjologiczna.

Problemem nie jest sam wzrost kortyzolu, lecz sytuacja, w której duże obciążenia treningowe nakładają się na niewystarczającą podaż energii, niedobór snu i przewlekły stres.

Może wówczas dojść do zaburzenia równowagi między obciążeniem a regeneracją.

Objawy mogą obejmować pogorszenie wydolności, spadek siły, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia snu i obniżenie motywacji do treningu.

Kortyzol, woda i masa ciała

Wahania masy ciała nie zawsze odzwierciedlają zmiany ilości tkanki tłuszczowej.

Intensywny trening może powodować przejściowe zwiększenie ilości wody w tkankach, między innymi w związku z procesami naprawczymi i stanem zapalnym towarzyszącym mikrouszkodzeniom mięśni.

Znaczenie mają również zmiany zapasów glikogenu, spożycie sodu, cykl miesiączkowy i gospodarka płynami.

Dlatego zdarza się, że kobieta rzeczywiście redukuje tkankę tłuszczową, ale nie widzi tego natychmiast na wadze.

Nie należy jednak interpretować każdego zastoju jako efektu wysokiego kortyzolu.

Kortyzol nie jest hormonem, który magicznie blokuje spalanie tłuszczu.

Czy interwały są złe?

Nie. Trening interwałowy może skutecznie poprawiać wydolność i zdrowie metaboliczne.

Nie każda kobieta musi jednak wykonywać HIIT, aby schudnąć.

Dla osoby, która ma problemy ze snem, jest przemęczona i trenuje siłowo kilka razy w tygodniu, dodatkowe interwały mogą być niepotrzebnym obciążeniem.

W takiej sytuacji spokojny marsz, jazda na rowerze czy pływanie mogą być lepszym uzupełnieniem planu treningowego.

A co z apetytem po treningu?

Reakcja apetytu na wysiłek jest indywidualna.

U niektórych osób intensywny trening przejściowo zmniejsza uczucie głodu, u innych może prowadzić do zwiększonego spożycia energii w późniejszych godzinach.

Znaczenie mają intensywność i czas trwania wysiłku, dostępność energii, poziom wytrenowania oraz indywidualne reakcje fizjologiczne.

Dlatego warto obserwować nie tylko liczbę spalonych kalorii, ale również to, jak trening wpływa na głód, sytość, regenerację i zachowania żywieniowe.

6. NEAT – niewidoczny wydatek energetyczny, który może zmieniać wszystko

NEAT, czyli Non-Exercise Activity Thermogenesis, oznacza wydatek energetyczny związany z aktywnością niezwiązaną z zaplanowanymi ćwiczeniami.

Obejmuje między innymi chodzenie po domu, sprzątanie, zakupy, przemieszczanie się, stanie, gestykulację i spontaniczne ruchy.

NEAT może istotnie różnić się pomiędzy osobami i zmieniać się u tej samej osoby w zależności od okoliczności.

Co dzieje się podczas restrykcyjnej diety?

Gdy organizm otrzymuje mniej energii, u części osób dochodzi do nieświadomego ograniczenia spontanicznej aktywności.

Kobieta nadal wykonuje trzy treningi siłowe tygodniowo, ale poza nimi coraz więcej siedzi.

Rzadziej wychodzi na spacer, częściej korzysta z samochodu, ogranicza domowe aktywności.

W efekcie dodatkowy wydatek energetyczny z treningu może być częściowo kompensowany przez mniejszy ruch w pozostałej części dnia.

To jeden z powodów, dla których samo zwiększanie liczby treningów nie zawsze przekłada się na oczekiwany spadek masy ciała.

Dlaczego spacery są tak wartościowe?

Spacery zwiększają codzienny wydatek energetyczny, a jednocześnie zwykle nie wymagają tak dużej regeneracji jak intensywne ćwiczenia.

Mogą również korzystnie wpływać na samopoczucie, kontrolę glikemii i kondycję układu sercowo-naczyniowego.

Nie trzeba od razu wyznaczać sobie celu 10 tysięcy kroków dziennie.

Warto zacząć od własnego poziomu aktywności i stopniowo go zwiększać.

7. Sen, apetyt i stres – dlaczego wieczorem trudno przestać jeść?

Kobieta po 45. roku życia może jednocześnie doświadczać zmian hormonalnych, problemów ze snem, zwiększonego obciążenia zawodowego i obowiązków rodzinnych.

Jeśli do tego dochodzi restrykcyjna dieta, utrzymanie zaplanowanego sposobu odżywiania staje się znacznie trudniejsze.

Nie chodzi wyłącznie o silną wolę.

Grelina i leptyna

Grelina jest hormonem uczestniczącym w regulacji głodu, natomiast leptyna informuje o dostępności zasobów energetycznych organizmu i uczestniczy w regulacji sytości.

Niedobór snu może wpływać na funkcjonowanie układów odpowiedzialnych za regulację apetytu.

W części badań obserwowano zwiększenie greliny i zmniejszenie leptyny, choć wyniki nie są jednakowe we wszystkich populacjach i warunkach eksperymentalnych.

Bardziej konsekwentnie obserwuje się, że ograniczenie snu może zwiększać spożycie energii, ochotę na wysokokaloryczne produkty oraz skłonność do jedzenia dla przyjemności.

Dlaczego stres sprzyja podjadaniu?

Przewlekły stres oddziałuje na oś podwzgórze–przysadka–nadnercza i układy mózgowe odpowiedzialne za motywację, nagrodę oraz kontrolę zachowania.

U części osób stres zmniejsza apetyt, ale u innych zwiększa ochotę na produkty bogate w cukier i tłuszcz.

Jedzenie może wtedy pełnić funkcję regulacji emocji.

Po trudnym dniu nie zawsze jesteśmy głodne fizjologicznie. Czasami poszukujemy odprężenia, przyjemności lub sposobu na zmniejszenie napięcia.

Jeżeli jednocześnie jesteśmy niewyspane, podejmowanie świadomych decyzji żywieniowych może wymagać większego wysiłku.

Co zmienia menopauza?

W okresie perimenopauzy wahania stężenia estrogenów i progesteronu mogą wpływać na jakość snu.

Uderzenia gorąca i nocne poty dodatkowo prowadzą do wybudzeń i fragmentacji snu.

U części kobiet zwiększa się także ryzyko zaburzeń snu, w tym bezsenności i obturacyjnego bezdechu sennego.

To oznacza, że problemy z redukcją masy ciała mogą być pośrednio związane z objawami menopauzalnymi.

Nie dlatego, że menopauza uniemożliwia odchudzanie, ale dlatego, że pogorszenie snu może wpływać na apetyt, aktywność fizyczną, regenerację i codzienne wybory żywieniowe.

Jak poprawić regenerację?

Podstawą jest regularny rytm snu i czuwania, odpowiednia ilość snu, komfortowe warunki w sypialni i ograniczenie czynników zakłócających nocny odpoczynek.

Warto również zwrócić uwagę na spożycie kofeiny, alkoholu oraz ekspozycję na intensywne światło wieczorem.

Nie ma natomiast konieczności kończenia jedzenia o konkretnej godzinie ani rutynowego przyjmowania suplementów nasennych.

Jeżeli problemy ze snem wynikają z nasilonych objawów menopauzalnych, sama higiena snu może nie wystarczyć. Wówczas warto omówić dostępne metody leczenia z lekarzem.

8. Pułapka perfekcjonizmu – kiedy dieta zaczyna rządzić życiem

Ostatni mechanizm nie dotyczy bezpośrednio hormonów czy metabolizmu, ale może mieć ogromne znaczenie dla długoterminowych rezultatów.

To myślenie zero-jedynkowe.

Kobieta przez kilka tygodni bardzo dokładnie przestrzega diety.

Następnie przychodzą urodziny, rodzinny obiad albo wyjazd wakacyjny.

Pojawia się deser, większy posiłek lub dzień bez treningu.

I wtedy uruchamia się znajomy schemat:

„Skoro już złamałam dietę, to wszystko stracone”.

W psychologii zachowań żywieniowych podobny mechanizm określa się czasem jako what-the-hell effect.

Niewielkie odstępstwo od przyjętych zasad prowadzi do przekonania, że dalsza samokontrola nie ma sensu.

W konsekwencji pojedynczy bardziej kaloryczny posiłek może przerodzić się w kilka dni nadmiernego jedzenia, po których pojawiają się poczucie winy i kolejna restrykcyjna dieta.

Powstaje błędne koło ograniczania jedzenia, utraty kontroli i ponownego ograniczania.

Jak przerwać ten schemat?

Przede wszystkim warto przestać traktować pojedyncze posiłki jako sukces albo porażkę.

Bilans energetyczny kształtuje się w dłuższej perspektywie.

Jeden deser nie przekreśla kilku tygodni konsekwentnych działań, podobnie jak jeden trening nie zapewnia trwałej poprawy kondycji.

Podczas wakacji można jeść lokalne potrawy, odpoczywać i pozostawać aktywną, ale bez konieczności kompensowania każdego posiłku dodatkowym treningiem.

Warto również pamiętać, że szybki wzrost masy ciała po bardziej obfitym weekendzie często wynika częściowo ze zwiększonej ilości glikogenu, wody i treści pokarmowej.

Nie oznacza automatycznie, że cała różnica na wadze to nowa tkanka tłuszczowa.

Skuteczna strategia żywieniowa powinna być na tyle elastyczna, aby można ją było utrzymać również podczas urlopu, rodzinnych uroczystości i trudniejszych okresów życia.

Dlaczego w pracy z kobietami po 40. roku życia nie skupiam się wyłącznie na kaloriach i treningu?

Wszystkie opisane mechanizmy pokazują, jak bardzo powiązane są ze sobą odżywianie, aktywność fizyczna, regeneracja, hormony i codzienne zachowania.

Dlatego w mojej pracy z kobietami w okresie perimenopauzy i menopauzy nie ograniczam się do ustalenia kaloryczności diety, rozkładu makroskładników i przygotowania planu ćwiczeń.

Zwracam uwagę również na jakość snu, poziom energii, odczuwanie głodu i sytości, codzienną aktywność, stres, regenerację oraz objawy towarzyszące zmianom hormonalnym.

Analizuję także dotychczasowe doświadczenia z odchudzaniem, ponieważ historia wielokrotnych restrykcyjnych diet może wpływać na aktualne zachowania żywieniowe i stosunek do własnego ciała.

Trening siłowy jest dla mnie jednym z fundamentów pracy z kobietami po 40. roku życia, ale jego objętość i intensywność zawsze powinny odpowiadać indywidualnym możliwościom.

Nie każda kobieta potrzebuje większej liczby treningów. Nie każda powinna jeść mniej.

Czasami najważniejszą zmianą jest poprawa jakości snu, zwiększenie podaży energii, zmniejszenie przeciążenia treningowego albo odbudowanie regularności posiłków.

Moim celem nie jest wyłącznie zmiana liczby na wadze. Jest nim poprawa składu ciała, zachowanie masy mięśniowej, zwiększenie siły, sprawności i jakości życia.

Co naprawdę warto monitorować podczas redukcji?

Masa ciała jest tylko jednym ze wskaźników postępów.

Równie ważne mogą być obwód talii, zmiany siły mięśniowej, poziom energii, jakość snu, odczuwanie głodu, regeneracja oraz ogólne samopoczucie.

Szczególnie u kobiet w okresie menopauzalnym warto patrzeć na postępy szerzej niż wyłącznie przez pryzmat kilogramów.

Może się zdarzyć, że masa ciała zmienia się nieznacznie, ale poprawia się skład ciała, zmniejsza obwód talii i rośnie siła mięśniowa.

To również bardzo wartościowe rezultaty.

Nie oznacza to jednak, że każdy zastój na wadze świadczy o rekompozycji sylwetki. Postępy należy oceniać na podstawie kilku wskaźników i odpowiednio długiego okresu obserwacji.

Podsumowanie: nie musisz jeść coraz mniej i ćwiczyć coraz więcej

Redukcja tkanki tłuszczowej wymaga deficytu energetycznego, ale skuteczność całego procesu zależy od tego, czy jesteśmy w stanie utrzymać go bez nadmiernego obciążania organizmu.

Zbyt restrykcyjna dieta może prowadzić do niskiej dostępności energii, zwiększać zmęczenie i utrudniać regenerację.

Nadmierna aktywność fizyczna może zmniejszać spontaniczny ruch w pozostałej części dnia.

Niedobór snu i przewlekły stres mogą zwiększać trudności z regulacją apetytu i utrzymaniem nawyków żywieniowych.

A perfekcjonizm może sprawić, że pojedyncze odstępstwo od planu stanie się początkiem kolejnego cyklu restrykcji i frustracji.

Po 40. roku życia dochodzą do tego zmiany hormonalne, które mogą wpływać na rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, sen, regenerację i funkcjonowanie mięśni.

Dlatego warto przestać traktować odchudzanie jako walkę z własnym organizmem.

Dobrze zaplanowana redukcja nie powinna odbierać Ci siły do życia. Powinna pomagać odzyskiwać sprawność, energię i poczucie wpływu na własne zdrowie.

Jeśli mimo podejmowanych prób nie osiągasz oczekiwanych rezultatów, zapraszam Cię do kontaktu. W ramach indywidualnej współpracy przyjrzymy się nie tylko Twojej diecie i treningom, ale również codziennym nawykom, regeneracji i czynnikom, które mogą utrudniać osiągnięcie celu.

📚 Chcesz przeczytać więcej tego typu artykułów? Dołącz do mojej Biblioteki Wiedzy Premium, w której dzielę się pogłębionymi artykułami o zdrowiu, hormonach, treningu i odżywianiu, opartymi na aktualnych badaniach naukowych. Za 29 zł miesięcznie zyskujesz dostęp do eksperckiej wiedzy, która pomaga lepiej rozumieć swoje ciało i świadomie dbać o zdrowie.

👉 Dołącz do Biblioteki Wiedzy Premium: https://www.naffy.io/kamila-gorecka-kirwiel/biblioteka

Bibliografia naukowa

Poniższe publikacje stanowią podstawę naukową najważniejszych mechanizmów opisanych w artykule.

1. Davis S.R. i wsp. (2012). Understanding weight gain at menopause. Climacteric, 15(5), 419–429.

2. Lovejoy J.C. i wsp. (2008). Increased visceral fat and decreased energy expenditure during the menopausal transition. International Journal of Obesity, 32, 949–958.

3. Greendale G.A. i wsp. (2019). Changes in body composition and weight during the menopause transition. JCI Insight. Badanie SWAN wskazujące na przyspieszenie przyrostu tkanki tłuszczowej i utraty beztłuszczowej masy ciała w okresie przejścia menopauzalnego. PubMed

4. Mountjoy M. i wsp. (2023). 2023 International Olympic Committee’s (IOC) consensus statement on Relative Energy Deficiency in Sport (REDs). British Journal of Sports Medicine, 57, 1073–1097. Niska dostępność energii, zaburzenia hormonalne, zdrowie kości i regeneracja. PubMed

5. Rosenbaum M., Leibel R.L. (2010). Adaptive thermogenesis in humans. International Journal of Obesity, 34, S47–S55. Adaptacyjne zmniejszenie wydatku energetycznego podczas i po redukcji masy ciała. PubMed

6. Hall K.D., Kahan S. (2018). Maintenance of Lost Weight and Long-Term Management of Obesity. Medical Clinics of North America, 102(1), 183–197. Mechanizmy utrudniające utrzymanie zredukowanej masy ciała.

7. Spiegel K. i wsp. (2004). Sleep curtailment in healthy young men is associated with decreased leptin levels, elevated ghrelin levels, and increased hunger and appetite. Annals of Internal Medicine, 141, 846–850. Eksperymentalne badanie wpływu ograniczenia snu na hormony regulujące apetyt; przeprowadzone na młodych mężczyznach.

8. Taheri S. i wsp. (2004). Short sleep duration is associated with reduced leptin, elevated ghrelin, and increased body mass index. PLOS Medicine, 1(3), e62. Związki między długością snu, regulacją apetytu i masą ciała.

9. Tasali E. i wsp. (2022). Effect of Sleep Extension on Objectively Assessed Energy Intake Among Adults With Overweight in Real-life Settings: A Randomized Clinical Trial. JAMA Internal Medicine.Randomizowane badanie dotyczące wydłużenia snu i spożycia energii u dorosłych z nadwagą. PubMed

Podobne wpisy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *